موقعیت جغرافیایی کلانشهر رشت

رشت، ابتدا قصبه ای بود که در میان دو رودخانه گوهررود و سیاهرود قرار داشت و از اين جهت نيز قدمت ديرينه دارد. ولي از جهت سابقه شهري، اولين بار حمدا… مستوفي، در قرن هشتم هجري، از اين شهر نام برده است. نام قديمي رشت دارالمرز يا دارالامان بوده که قبل از اين دو، به آن بيه مي گفته اند.

بیه در لغت نامه ها، رود و یا مصب بین دو رودخانه معني شده است و چنين به نظر مي رسد که دليل اين نامگذاري، قرار گرفتن آن در ميان دو رودخانه است که به مثابه حفاظ و ديوار شهر محسوب مي گرديد. وجه تسميه رشت، در فرهنگ دساتير، به معني گچي که بنّايان، سنگ و آجر را به آن محكم نمايند و در لغت نامه هاي انجمن آراء، آنندراج، فرس اسدي، لغت محلي شوشتري، برهان، ناظم الاطبا و لغت نامه جهانگيري: چيزي كه از هم فرو ريزد ـ هر چيزي كه از هم فرو ريزد و فروپاشد ـ ديوار مشرف بر افتادن. گچ را نيز گويند كه بدان خانه سفيد كنند ـ لجن و خاكروبه ـ خاك و گرد ـ خاك را گويند ـ رنگ كرده نيز معني شده است.

دهخدا معتقد است، چون شهر رشت در سال ۹۰۰ هجری ساخته شده، بنابراین برای نام اين مکان از ماده تاريخ آن استفاده کرده اند و کلمه رشت به حساب ابجد ۹۰۰ هجری است.

آبادانی شهر رشت، از زمان شاه عباس صفوی که در آن زمان، به صورت قصبه بوده شروع شد و در زمان قاجار، به دلیل توسعه اقتصادي ايران و روسيه، گسترش پيدا کرده و نام قديمي محلات شهر رشت، که اكثراً بيانگر پيشه ساكنين آن است، در سفرنامه ها نيز آمده و جز دو سه مورد از آنها بقيه به همان نامهاي قديمي خود مشهور و معروف هستند كه عمده ترين آنها عبارتند از:

ساغریسازان ـ رودبارتان ـ خمیران زاهدان ـ دباغیان ـ کوزه گران ـ خميران چهل تن ـ چله خانه ـ چمارسرا ـ استادسرا ـ پاسکياب ـ سرخبنده ـ آتشگاه بيستون ـ صيقلان ـ زرجوب ـ کياب ـ سبزه ميدان ـ دو برادران (چهار برادران) كه از جمله محلات قديمي شهر رشت محسوب ميشود. اين بافت قديمي، ضمن آنكه جزئي از ميراث فرهنگي است و آثار و بقايا و سنن وآداب و رسوم دوران قديم را تداعي مي كند، مي تواند از معضلات قابل توجه در بافت شهري اين شهر نيز محسوب شود. رشت كه به شهر بارانهاي نقره اي معروف است. مركز استان گيلان ميباشد و براي اولين بار نام آن در كتاب حدود العالم كه به سال ۳۷۲ هـ.ق نگارش یافته با صفت ناحیه بزرگ آمده است.

رشت از سال ۱۰۰۴ هجری قمری به فرمان شاه عباس مرکز استان گیلان و مرکز معاملات نوغان و ابريشم شد که در آن زمان محصول اول گيلان بود. اين امر موجب شد كه مالكان بزرگ و بازرگانان ايراني، روسي، يوناني و ارمني كه تاجر نوغان ابريشم بودند به اين شهر توجه كنند و شهر رشت رشد چشمگيري پيدا نمايد.

ملگونف، جهانگرد روس که در سال ۱۲۷۵ هجری قمری به رشت سفر کرده بود، در خاطرات خود نوشته است که این شهر در آن روزگار داراي ۵۴۶۳ خانه ۱۰۲۱ مغازه و ۲۷۳۱۴ نفر جمعیت بوده است. در نظر او رشت شهری بود بسیار خوش وضع با خانه هاي زيباي رو به دريا که بازرگانان از هند، بخارا، روم و عثماني به سوداي ابريشم به آن سفر مي کردند. در دوران مشروطه و بعد از آن، گيلان به يکي از كانونهاي تحولات سياسي، اجتماعي و اقتصادي ايران تبديل شد. نهضت استقلال طلبانه جنگل، گسترش شهرها، تاسيس آموزشگاه هاي متعدد و ارتقاي سطح فرهنگ شهروندان رشت، اين شهر را در زمره پيشروترين شهرهاي كشور قرار داد.

Unknown